Dlaczego azbest jest szkodliwy? Czym jest azbest?

Dlaczego azbest jest szkodliwy? Nieraz słyszałam w telewizji, że można dostać dofinansowanie na wymianę dachu, jeżeli ten dach jest zrobiony z azbestu. Nigdy jednak nie dosłyszałam, albo nie zrozumiałam wystarczająco dobrze, jak ten azbest działa na organizm człowieka i czym tak naprawdę jest. Dzisiaj postanowiłam to nadrobić 🙂

Czym jest azbest?

Azbest to naturalnie występujące w przyrodzie materiały krzemianowe charakteryzujące się włóknistą strukturą. Azbest był wykorzystywany bardzo szeroko ze względu na swoje dobre właściwości: wytrzymałość na rozciąganie, elastyczność, odporność na ścieranie, działanie czynników chemicznych i fizycznych. Niestraszna mu wysoka temperatura, siarczyste mrozy. Dodatkowo azbest słabo przewodzi prąd elektryczny i ciepło a co więcej – jest bardzo tani i trwały.

Ciekawe jest też to, że azbest był stosowany już w starożytności! Z racji tego, że nie spala się on w ogniu, ale podlega oczyszczeniu, z wiązek włókien azbestowych wykonywano obrusy i chusteczki higieniczne. Po zabrudzeniu – zamiast prania w wodzie – wystarczyło wrzucić je do ognia, gdzie ulegały oczyszczeniu. Śmiesznie tak 🙂 I w sumie wygodniej – my jak zrobimy pranie to potem trzeba je wysuszyć. W starożytności walnęli w ognisko i nie dość, że się wyprało to jeszcze wysuszyło od razu. Ciekawe jak z prasowaniem 😀

Z czasem włókna azbestowe zaczęto dodawać do materiałów na odzież ochronną dla strażaków i żołnierzy. Jednak najbardziej popularnym zastosowaniem azbestu są wciąż faliste płyty azbestowo-cementowe (eternit, ok.11-13% azbestu) stosowane na pokrycia dachowe.

Dlaczego azbest jest szkodliwy?

Szkodliwość azbestu spowodowana jest jego włóknistą strukturą, ponieważ kiedy oddychamy powietrzem zawierającym drobne włókienka azbestu to docierają one do naszych płuc i praktycznie niemożliwe jest ich usunięcie. W rezultacie włókienka azbestu powodują choroby nowotworowe i inne schorzenia, ale też nie od razu – ich negatywne działanie ujawnia się po bardzo długim czasie, nawet po kilku lub kilkunastu latach, dlatego bardzo długo nie łączono pewnych chorób z azbestem.

Kiedy włókna dostają się do płuc?

Włókna wydostają się z płyt azbestowo-cementowych m.in. w wyniku ich korozji bądź uszkodzeń mechanicznych związanych z rozbiórką lub demontażem pokrycia dachowego (np. łamania, rozbijania lub kruszenia płyt). Teoretycznie więc, dopóki eternit sobie leży spokojnie na dachu, przez nikogo nie niepokojony, to wszystko gra. No, nie do końca. Niczym nie zabezpieczone płyty także bywają szkodliwe, ponieważ deszcze wymywają z nich spoiwo cementowe, przez co wiązki włókien zostają odsłonięte, rozszczepiają się i uwalniają do środowiska. W związku z tym im bardziej zniszczony dach, tym więcej włókien się uwalnia. A im więcej włókien azbestu w powietrzu, tym większe ryzyko zachorowania.

Co się dzieje w płucach?

Szkodliwość włókien zależy od ich rozmiaru: średnicy i długości. Większe włókna – o długości dziesiętnych części milimetra nie powodują wielkich szkód, ponieważ zatrzymują się w górnych drogach oddechowych. Tam są wyłapywane przez rzęski i wraz ze śluzem wydalamy je z powrotem na zewnątrz (odkrztuszanie). Najdrobniejsze włókna także nie stanowią wielkiego zagrożenia – są wyłapywane przez komórki systemu odpornościowego i neutralizowane. Więc kiedy i dlaczego azbest jest szkodliwy?

Okazało się, że najbardziej niebezpieczne są włókna stosunkowo długie, o długości powyżej 5 mikrometrów ale cienkie – do 0,01 mikrometra. Tych rozmiarów nie zobaczymy gołym okiem – pojedyncze włókna azbestu są cieńsze nawet setki razy od ludzkiego włosa! A co najgorsze – są zakrzywione.

Dlaczego azbest jest szkodliwy - mikrostruktura SEM, haczykowata struktura

To właśnie ta haczykowata struktura sprawia, że po dostaniu się do płuc wczepiają się w tkankę miękką i ruch rzęsek nie jest w stanie ich usunąć. Tych większych włókienek nie potrafią także zneutralizować komórki układu odpornościowego i tak sobie siedzą w organizmie człowieka przez nikogo nie niepokojone, powodując deformację tkanek, ich mutację i w konsekwencji prowadzą do rozwoju chorób, z których najpoważniejsze są:

  • pylica azbestowa
  • rak płuc, rak oskrzeli
  • międzybłoniak opłucnej lub otrzewnej

Wnioski

Gadanie o szkodliwości azbestu nie jest pozbawione podstaw. Powoduje on wiele chorób, dlatego ich usuwaniem powinny zajmować się wyspecjalizowane firmy, których pracownicy zabezpieczają się odpowiednio przed wdychaniem pyłów zawierających włókna azbestu. Wiele gmin dofinansowuje wymianę dachów z azbestem, dlatego myślę, że warto komuś taką wymianę zlecić a nie próbować bawić się z tym samemu. Syndrom Zosi Samosi w tym momencie na zdrowie nam raczej nie wyjdzie 🙂 I mam nadzieję, że jak następnym razem usłyszycie w telewizji o wymianie eternitowych dachów, to będziecie wiedzieć, dlaczego azbest jest szkodliwy i jak działa.

Wesołych Walentynek 🙂